دانشگاه

کارایی چیست؟

تعریف کارایی

کارایی

کارایی نخستین سابقه و مدارك مربوط به كارسنجی و ارزیابی کارایی به سال 1760 میلادی بر می‌گردد، زمانی كه یك فرانسوی به نام ژان برونه بررسی‌هایی در مورد عملیات انجام شده در ساخت سنجاق برای اصلاح فعل  و انفعالات آن انجام می‌داد. حتی صد سال قبل از مدیریت علمی نیز صاحبان صنایع فرانسه و انگلیس برای تعیین استانداردهای عملكرد(كارآیی) و اصلاح فعل و انفعالات، از نوعی اندازه‌گیری كار استفاده می‌كردند.

ساده ترین و کلی ترین تعریف کارایی را پیتر دراکر ارائه کرده است. او می گوید: ” کارایی عبارت است از انجام درست کارها”.  لذا کارایی صرفاً مقایسه ای است بین منابعی که انتظار می ورد برای دسترسی به اهداف، مقاصد و فعالیت های خاص مصرف شوند و منابعی که واقعاً در این مسیر مصرف شده اند( برهانی، 1387).

كارآیی به نسبت كمیت خدمات و تولیدات ارائه شده به هزینه مالی یا نیروی كار كه برای ارائه آنها لازم است اشاره دارد. با این حال این مقیاس و شیوه ‌اند‌ازه‌گیری بهره‌وری، میزان رضایت مشتری یا میزان دسترسی به هدف مطلوب را اندازه نمی‌گیرد (آذر و همکاران، 1386).

از نظر کاتز  و کان  (1978) کارایی نسبت ستاده‌های تولید شده به داده‌های لازم برای تولید این ستاده‌ها می‌باشد.  این دو محقق بین کارایی بالقوه و بالفعل تفاوت قائل می‌شوند . کارایی بالقوه مبین این است که یک سازمان اگر به صورت بهینه عمل کند، چقدر می‌تواند تولید کند، در حالی که کارایی بالفعل نسبت واقعی سطح ستاده به سطح واقعی داده‌هاست. کارایی بالفعل معمولاً از کارایی بالقوه کوچکتر است.  تعریف دیگر کارایی (راندمان) را نسبت بازده واقعی به بازده استاندارد می‌دانند یا در واقع نسبت مقدار کاری که انجام می‌شود به مقدار کاری که باید انجام شود.

دفت (1379) کارایی را میزان منابعی که برای تولید یک واحد محصول مصرف می‌شود می‌داند که می‌توان آنها را بر حسب نسبت مصرف به محصول محاسبه کرد. در ساده‌ترین حالت تنها یک ورودی و یک خروجی وجود دارد که کارایی نسبت ورودی به خروجی می‌باشد. مثلاً کارایی یک ماشین را می‌توان به وسیله تقسیم فاصله پیموده شده بر مقدار سوخت مصرف شده به دست آورد که می‌توان این نسبت را با سایر نسبت‌ها بدست آمده مقایسه نمود. اما در اکثر حالتها واحدها دارای چندین ورودی و خروجی می‌باشند در این حالت کارایی به گونه مجموع نسبت ستانده ها به مجموع داده ها محاسبه می گردد. از دید سازمانی، کارایی مربوط به اجرای درست كارها در سازمان است، یعنی تصمیماتی كه با هدف كاهش هزینه‌ها، افزایش مقدار تولید و بهبود كیفیت محصول اتخاذ می‌شوند.

کارایی در مفهوم عام آن به معنای درجه و کیفیت رسیدن به مجموعه اهداف مطلوب است. بنابراین یک تولید کننده در صورتی کارا خواهد بود که بتواند به کلیه اهداف تولیدی که برای او در نظر گرفته شده برسد. مفهوم کارایی عموماً در سه سطح مختلف، خرد، سطح صنعت یا سازمان و سطح کلان به کار برده می شود( امامی میبدی، 1378).

به طور کلی كارآیی عبارت است ازنسبت بازده واقعی بدست آمده به بازدهی استاندارد و تعیین شده (مورد انتظار) یا نسبت مقدار كاری كه انجام می‌شود به مقدار كاری كه باید انجام شود. از جمله مقیاس‌هایی كه برای تعریف و ارزیابی بهره‌وری ارائه شده‌اند، مقیاس‌های كارآیی هستند. مقیاس‌های كارآیی، نهاده‌ها یا منابع یك سازمان را با كالاها و خدمات نهایی كه تولید می‌شوند، مقایسه می‌كنند.

انواع کارايي

فني، تخصيصي، اقتصادي و مقياس

ارزیابی کارایی 

با شروع دوره نهضت مدیریت علمی در اوایل سالهای 1900 میلادی فردریك تیلور، فرانك و لیلیان گیلبرت، به منظور افزایش كارآیی كارگران درباره تقسیم كار، بهبود شرایط كار و تعیین زمان استاندارد كار (سنجش كارآیی)، مطالعاتی را انجام دادند.

نکته مهم آنست که در غالب موارد واژه­ های بهره‌وری، كارآیی و اثر­بخشی بطور نابجا بكار گرفته شده یا با هم اشتباه می‌شوند. بهبود كارآیی، ارتقای بهره‌وری را تضمین نمی‌كند؛ افراد غالبا فكر می‌كنند، اگر كارآیی بهبود یابد، بهره‌وری بیشتر خواهد شد. كارآیی شرط لازم بهره‌وری است؛ اما شرط كافی نیست. در واقع برای بهره‌ور بودن، هم اثربخشی و هم كارآیی لازم است. كارآیی  نسبت محصول واقعی(یاخدمات ارائه شده) به محصول مورد انتظار است، در حالیكه اثربخشی، درجه تحقق هدف‌ها در سازمان است و بهره‌وری مجموع كارآیی و اثر بخشی را مورد نظر دارد( کاظمی، 1381).  یعنی مفهوم بهره‌وری در برگیرنده دو مفهوم اثربخشی و كارآیی است:

بهره‌وری = اثر بخشی + كارایی 

معمولا عوامل موثر در ارزیابی بهره‌وری در ارزیابی كارآیی هم تأثیر دارند و موجب افزایش یا كاهش آن می‌شوند. عوامل موثر در بهره‌وری به دو دسته كلی عوامل درون‌سازمانی(در اختیار و قدرت سازمان) و عوامل برون سازمانی یا محیطی كه در كوتاه مدت خارج از كنترل سازمان هستند، تقسیم می‌شوند( رابینز، 1999) :

عوامل درون سازمانی خود شامل:

  • عوامل نرم‌افزاری: اطلاعات، دستورالعمل ها، نقشه‌ها و فرمول ها.
  • عوامل سخت‌افزاری: ماشین‌آلات و تجهیزات و ابزار، تكنولوژی، مواد اولیه ،منابع مالی و زمین.
  • عوامل انسان‌افزاری یا مغزافزاری

الف. نیروی انسانی: توانایی، محیط كار، برخوردهای مدیریت، تخصص، تجربه، تحصیلات و انگیزه،

ب‌. مدیریت: فلسفه و سبك مدیریت، دسترسی به تكنولوژی های اطلاعاتی و ….

عوامل برون‌سازمانی عواملی هستند كه در بهره‌وری بسیار مؤثر هستند ولی بنگاه ها قادر به كنترل آنها نیستند؛ مانند: محیط كار، دسترسی به منابع مالی، برق، آب، سیاست های دولت، قوانین و مقررات ملی و بین‌المللی، حمل و نقل، ارتباطات و مواد اولیه و ….( آلتونباس و همکاران، 2000).

 

منابع:

• امامی میبدی ، سید امیر (1378) ، اندازه گیری كارایی و بهره وری ، تهران : موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی. • برهانی ، حمید، سنجش کارایی در بانکهای تجاری ایران و ارتباط آن با ابعاد سازمانی ، 1387، نهمین سمینار بانکداری اسلامی. • آذر, عادل، انواری رستمی، علی اصغر، رستمی، محمد رضا ( 1386)، اندازه گیری کارایی نسبی شرکتهای حاضر در بورس اوراق بهادار با رویکرد تحلیل پوششی داده ها ( شاخصهای تکنولوژی اطلاعات)، بررسی های حسابداری و حسابرسی، سال چهارم، شماره چهاردهم، صص.

119-138. • کاظمی، سید عباس (1381)، بهره وری و تجزیه و تحلیل آن در سازمان ها، تهران : انتشارات سمت.

• Robinson S. (1999), Measuring Service Quality: current thinking and future requirements, Journal of Marketing Intelligence and Planning, 17 (1): 99-113. • Altunbas , Y . Liu , M-h , Molneu x , P .Seth , R .(2000) , Efficiency and risk in Japanese banking , journal of banking and finance , 24 : 1605 –1628.

کارایی چیست؟
  • کارایی چیست؟
4.5

محمد نصیریان

مشخصات فردی نام: محمد نصیریان تاریخ تولد: ۳ مرداد ۱۳۶۸ جنسیت: مرد – مجرد محل سکونت: ایران – شیراز تحصیلات سطح تحصیلات: دانشجوی دکتری مدیریت صنعتی رشته تحصیلی: مدیریت صنعتی گرایش تولید و عملیات محل تحصیل: دانشگاه آزاد یزد

نوشته های مشابه

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا